مدیریت.مدیران ایران

 

مدیریت

فهرست مطالب

مقدمه(ین مقاله برداشتی ازاد از منابع ذیل است )

تعاریف سازمان و مدیریت

تقسیم بندی سازمانهای اجتماعی

شناخت محیط سازمانی

تعاریف اصول و مفاهیم مدیریت

تئوری کلاسیک

پژوهشهای هنری فایول

عوامل موثر در عمومی یافتن بوروکراسی

فهرست منابع

 

مقدمه :

تراوشات فکری و کاوشهای منطقی علما و دانشمندان علم الاجتماع ، پدیده های تازه و نو ظهوری نمی باشند. تجارب گذشته و حال ثابت نموده که زندگی اجتماعی جوامع بشری از دیر زمان به طور ناخودآگاه مسئله ای بغرنج و اجتناب ناپذیر بوده و در شمار پدیده های فکری انسانها بشمار می رود. به طور رسمی دانش مدیریت در قرن اخیر به طور چشم گیری در تمام شئون اجتماعی بشر تاثیر شگرفی را از خود به جای گذاشته است.

 

تعاریف سازمان و مدیریت

زندگی امروزه انسانها زندگیست اجتماعی که خود اجتماع سازمان یافته ایست از واحدهای مختلف خدماتی در راه بشر .

سازمان مجموعه مرکبی است از واحدهای جزئی که هر یک به سود بقیه ، عهده دار انجام کاری معین می باشند و می توان گفت نمونه کل سازمان ، ارگانیزم یا بدن جاندار است.

از نظر واژه علمی مدیریت ، سازمان عبارتست از تشکیلات اداره امور یک گروه انسانی ، و مدیریت عبارتست از طبیعت و ماهیت فلسفه اداره امور آنگروه انسانی.

به عبارت دیگر سازمان عبارت است از اجتماع انسانهائی با عقاید و ایدئولوژی های مختلف که همگی متفق و القول برای به ثمر رسانیدن یک و یا چندهدف مشخص و معین با یکدیگر همگامی و همکاری نموده و از کلیه امکانات تکنولوژی جدید و نیروی انسانی استفاده می کنند.

تقسیم بندی سازمانهای اجتماعی

1-    سازمان رسمی :

سازمان رسمی سازمانی است که از یک سلسله همبستگی ها و روابط بین مقامات و مشاغل بر حسب سلسله مراتب سازمانی بوجود آمده است. همبستگی های اعضاء سازمان رسمی ، روابطی خشک و بی روح بوده که همگی بر پایه اصول و قوائد کلی بنیانگذاری گردیده است.

سازمان رسمی عبارت است از اتحاد و اتفاق افراد و انسانی که هرکدام دارای نقش و وظیفه ای درخور استعداد و گنجایش فردی خود می باشد. در نتیجه از بازده فعالیتهای همگی آنها هدف های سازمانی و احتیاجات فردی تامین می گردد.

سازمان رسمی در حقیقت یک سازمان کاغذیست.

2-   سازمان غیر رسمی :

سازمان غیر رسمی عبارت است از برقراری روابط اجتماعی ، دوستی و همکاری فی ما بین اعضا سازمانی به نحوی که افراد سازمانی اصول و قواعد خشک و بی روح سازمان رسمی را قبول نداشته و فعالیتهای خویش را بر اساس روابط دوستی و صمیمیت بدون نوشتن بر روی کاغذ بوجود بیاورند.

به طور ساده تر می توان مدیریت را چنین تعریف نمود : مدیریت عبارت است از کاربرد تکنیکهای مختلف اداره امور یک گروه انسانی و هماهنگ نمودن کلیه فعالیتهای اعضا یک سازمان برای نیل به هدف معین و مشخص با راهنمائی و راهبری رهبران سازمان که آنها را مدیران و یا سرپرستان سازمانی می نامند.

نقش هر مدیر اداره امور یک سازمان عبارت است از مهندسی نیروی انسانی و قرار دادن اعضا سازمانی در پستهای مختلف بنابر مقتضیات شغلی سازمان و صلاحیت علمی و فنی اعضا سازمانی.

شناخت محیط سازمانی

برای شناخت محیط سازمانی به طور کلی هر سازمان را از سه دید مختلف مورد بررسی قرار خواهیم داد.

1- عوامل خارجی :

این عوامل عبارتند از " نفوذهای" خارجی که از طرف افراد خارج از سازمان به اعضا داخل سازمان تحمیل گردیده و صورت فعالیتهای سازمانی را به نحو دلخواه آن افراد تغییر می دهند.

2- عوامل داخلی :

این عوامل عبارتند از " تاثیرات" اعضا سازمان بر روی محیط و بازده سازمان ، این عوامل معمولا ناشی از روابط غیر رسمی اعضا سازمانی هستند.

3- عوامل محیطی :

عواملی هستند که به طور خودآگاه و یا ناخودآگاه بر روی افراد سازمانی و یا اعضا خارج از سازمان اثر مستقیم گذاشته و به طور کلی محیط زیست سازمان را در قالب تاثیرات و دگرگونیهای اجتماعی خود فرم و شکل می بخشند.

تعاریف اصول و مفاهیم مدیریت

تشکیلات :

تشکیلات سازمانی عبارت است از مرتب و منظم نمودن کلیه فعالیتهای اعضا و جایگزین نمودن آنها در طبقات مختلف سلسله مراتب اداری جهت نیل به هدفهای سازمانی.

به عبارت دیگر مفهوم تشکیلات سازمانی عبارت است از تعیین نمودن وظائف ، مسئولیتها و اختیارات مشاغل مختلف سازمانی و روشن نمودن ارتباطات صحیح و منطقی آنها با یکدیگر.

وظیفه :

وظیفه عبارت است از یک سلسله فعالیتهای نقشی سازمانی که بایستی یک کارمند یا صاحب مقام به اعتبار شغلی که اشغال می نماید ، انجام دهد.

مسئولیت :

مسئولیت عبارت است از قبول انجام وظائف سازمانی و احساس نمودن به انجام وظائف محوله بر پایه و اساس وظیفه شناسی کارمند. معمولا در سازمان مسئولیت عبارت است از تعهد وجدانی کارمند به انجام وظائف محوله در مقابل مقام مافوق و ارسال گزارشات انجام کار به مقام مزبور.

به عبارت دیگر مسئولیت عبارت است از حکم قبولیت انجام وظائف و کارهای محوله سازمانی توسط اعضا مادون نسبت به اعضا مافوق در سلسله مراتب اداری.

اختیار :

اختیار عبارت است از وجود آزادی قانونی در جهت اخذ تصمیم و صدور فرامین و دستورات به صلاح دید و نظر صاحب مقام مسئول.

مقام :

مقام عبارت است از پست رسمی سازمانی که دارای نیرو و اختیارات قانونی برای اجرای اصول و مفاهیم سازمانی باشد. در حقیقت مقام یعنی نیرو و اختیار قانونی که صاحب پست سازمانی می تواند به کمک ان کیفیت و کمیت کار زیر دستان را کنترل نموده و در حدود آن اعمال نفوذ قانئنی بنماید.

تفویض اختیار :

عبارت است از واگذاری اختیار به مقامات سازمانی با در نظر گرفتن صلاحیت مشاغل سازمانی ، تفویض اختیار ناشی از اساسنامه سازمان بوده و جنبه اجرائی دارد. اختیار در واقع یعنی داشتن قدرت و اخذ تصمیم درباره دیگران ، افراد ، پول و ابزار آلات سازمانی در جهت رسیدن به هدفهای سازمانی. واگذاری اختیار از صاحب اختیار سلب مسئولیت ننموده بلکه مسئولیت وی به صورت نظارت و کنترل بر روی فعالیتهای مادون خود می باشد.

نظارت و کنترل :

کنترل و نظارت عبارت است از آن که اطمینان حاصل شود که عملیات انجام شده در راه نیل به هدف را به موقع و به طور مطلوب تامین نموده اند و یا خیر. در صورتیکه در عملیات اجرائی انحرافی حاصل گردد در اسرع وقت توسط مقامات کنترل کننده و ناظر تدابیر لازم بمنظور جلوگیری از انحرافات و نیل به هدف مطلوب به عمل آید.

تئوری کلاسیک

تئوری کلاسیک و یا مدیریت علمی برفلسفه بازره کار بیشتر از قدرت بدنی استوار بوده و در آن سرعت زیادتر در کار و بازده بیشتر مورد نظر است. فلسفه این تئوری ، فلسفه ایست مادی و دنیای معنوی بدون کار انسان را تا حدود زیادی نادیده گرفته است.

فلسفه مدیریت تئوری کلاسیک عبارت است از اداره امور یک گروه انسانی برای نیل به هدف سازمانی با برداشت حداکثر بهره بری از نیروی مصرفی ، سرعت هر چه بیشتر در بروز فعالیتهای انسانی و همچنین دادن مزد و پاداش مادی در قبال آنها.

پژوهشهای هنری فایول

هنری فایول یکی از دانشمندان برجسته مدیریت کلاسیک ، مدیر یکی از مؤسسات بزرگ استخراج و ذوب فلزات در فرانسه بود. در سال 1908 اندیشه های تیلور را در زمینه مدیریت علمی دنبال نمود و به تکمیل نظریه های او پرداخت.

رساله فایول حکایت کننده پنج عنصر اصلی در علم و یا فن مدیریت می باشد

1- تنظیم برنامه

به خاطر این که سازمانی دارای نظم و ترتیبی منظم باشد ، لازمه آن داشتن برنامه های صحیح توسط برنامه ریزان ماهر می باشد ؛ که این برنامه ریزان با دریافتهای ذهنی و فکری خویش بتوانند بر اساس تجربیات گذشته و مفروضات حال پیش بینی آینده فعالیتهای سازمانی را بنمایند.

از طرفی هر سازمان دارای هدفهای طویل المدت سازمانی و یا کوتاه مدت می باشد . فایول معتقد بود برای نیل به هدفهای کوتاه مدت یا طویل المدت سازمانی باید چند اصل مهم را در برنامه ریزی بشرح زیر در نظر گرفت :

1. وحدت                      2. استمرار                     3. انعطاف                      4. دقت

 

2- سازماندهی

سازماندهی یعنی مرتب و منظم نمودن تشکیلات یک گروه انسانی با در دست داشتن افراد انسانی ، وسائل ، ابزار و آلات کار. وظیفه مدیریت است که در سازماندهی یک گروه انسانی آنطور که باید و شاید تسهیلاتی در بوجود آوردن امکانات محیطی برای اعضا قائل شود که هر عضو اجازه و امکان بروز فعالیتهای حقیقی خود داشته و در خور انتظارات نقشی فردی در تشکیلات سازمانی از آنها استفاده نمایند ؛ که بدینوسیله بتوانم حداکثر استفاده را از بروز فعالیتهای ممکنه از کلیه اعضا بنمائیم . فایول معتقد است در سازماندهی چند مورد زیر بایستی در نظر گرفته شود :

1. تشکیلات منظم و مرتب          2. وحدت فرماندهی       3. تعیین وظائف و مسئولیتها  4. اتخاذ تصمیم صحیح

3- فرماندهی

نظریه سوم فایول به طور خودکار پشتوانه اصلهای یک و دو خواهد بود که آن اصل را اصل فرماندهی می نامند.

در اصول فرماندهی وحدت نظر در مورد تعارف و تفهیم هدفهای سازمانی اصل عمده و اساسی می باشد ؛ که پس از شناخت هدفهای سازمانی تشکیلات منظم و مرتب را به وجود آورده و با برنامه ریزی صحیح امور مربوطه را انجام دهیم.

4- هماهنگی

چون در هر سازمان فعالیتهای افراد انسانی در سطوح مختلف بنا به فراخور آنها یک نواخت نمی باشند ، از این رو لازمه بثمر رساندن فعالیتهای افراد سازمانی به نحو صحیح عبارت است از به وجود آوردن سیستم هماهنگی و همکاری بین کلیه افراد. در هماهنگ نمودن فعالیتهای سازمانی چند نکته اصلی زیر مورد نظر است :

1. متحد نمودن افراد  2. موزون نمودن فعالیتهای افراد  3. ارتباط صحیح اثرات و کارآئی هر فرد با افراد دیگر و هر واحد با واحدهای دیگر   4. بوجود آوردن سیستم جریان اطلاعات و ارتباطات بین گروه سرپرستی و مدیران و اعضا سازمانی

5- کنترل و نظارت

بالاخره آخرین اصل منطقی که تمام چهار اصل فوق را تکمیل می نماید ، اصل کنترل و نظارت می باشد. در این اصل منظور از کنترل و نظارت سرکشی و رسیدگی به اجرای فرامین و دستوراتی است که به اعضا سازمانی داده می شود ، از این راه است که می توان نحوه اجرای صحیح آنرا دریابیم. به خاطر این که کنترل صحیح در کار وجود داشته باشد، همیشه سیستم کنترل بایستی سیستمی سریع و با دقت بوده که کلیه امور مربوطه را در اسرع وقت به آنها رسیدگی نموده و نارسائیها را فورا تشخیص دهد. سیستم بازرسی در عملیات اجرائی واحدهای سازمانی و نحوه انجام امور توسط افراد یکی از اصول صحیح مدیریت می باشد.

عوامل موثر در عمومیت یافتن بوروکراسی

سازمانی انسانی را تصور کنید بدون ساختار ، بدون نظم و بدون ثبات . این به مفهوم هرج و مرج است . برای جلوگیری از این هرج و مرج ، یعنی حفظ ساختار و نظم و ثبات ، انسان بوروکراسی را خلق کرده است...

بوروکراسی در سازمانهای گوناگون سیاسی ، نظامی ، تجاری و یا فرهنگی پدید آمده است.

بوروکراسی را می توان به صورت یک آرایش نظامی که در آن نیروهای هوایی ، دریایی و زمینی از طریق سلسله مراتب فرماندهی بسیار پیچیده ، به هم مربوط می شوند ، مشاهده کرد . همین چارچوب ، در یک سازمان بازرگانی نیز وجود دارد. بدین ترتیب چگونه می توان بدون استناد به بوروکراسی ، هزاران انسان را در فرایند ساخت اتومبیل هماهنگ کرد همچنین شبکه تلفن و یا فروشگاههای زنجیره ای را بدون سازماندهی بوروکراتیک نمی توان هماهنگ کرد...اصطلاح بوروکراسی همواره در یک مفهوم عامیانه مورد انتقاد قرار می گیرد : مرزبندی روشن بین اختیار و مسئولیت ، وجود دستورالعملهای خشک و غیر شخصی ، اشتباه کاری اداری ، اجرای ضعیف ، گزافه گویی ، تضاد بین خط مشی ها و دستورالعملها ، چند باره کاریها ، تشکیلات عریض و طویل یا امپراتورگونه ، وجود قدرت بیش از حد در دست افراد نامناسب و ناشایست ، اتلاف منابع و ایجاد سستی و عدم تحرک.

این درست است که مشکلات بالا و بسیاری دشواریهای دیگر ، اغلب در بوروکراسی به چشم می خورد و اکثر آنها به وسیله بوروکراسی ایجاد می شود ؛ اما بوروکراسی روشی برای سازماندهی است که به عنوان جزیی از تمدن نوین مورد استناد قرار می گیرد.

عناصر بوروکراسی

1. سلسله مراتب     2. قابلیتهای حرفه ای  3. جنبه های شغلی  4. قوانین، مقررات و آیین نامه های اجرایی  5. اختیار و قدرت قانونی

وظایف بوروکراسی

1. تخصص گرایی  2. ساختار  3. پیش بینی و ثبات  4. رفتار عقلایی  5. دموکراسی یا مردم سالاری 

منبع 1

تئوریهای سازمان و مدیریت

ناشر : موسسه اطلاعات

منبع 2

 تئوریهای مدیریت

ناشر: موسسه انتشارات آگاه

 

  
نویسنده : محمد میر طرقی ; ساعت ٦:۳۳ ‎ب.ظ روز پنجشنبه ۱٦ خرداد ،۱۳۸٧